Trump için kritik tarih 1 Mayıs: İran operasyonları duracak mı?

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile yürütülen çatışmalarda 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası (War Powers Act) uyarınca karşı karşıya olduğu 60 günlük yasal süre 1 Mayıs'ta doluyor. Washington'da, Kongre onayı olmaksızın askeri operasyonların bu tarihten sonra nasıl devam edebileceğine dair tartışmalar alevlendi.

Vietnam Savaşı döneminde başkanın askeri yetkilerini kısıtlamak amacıyla çıkarılan bu yasa, ABD başkanlarının herhangi bir askeri operasyon başlattıktan sonraki 48 saat içinde Kongre'yi bilgilendirmesini zorunlu kılıyor. Yasaya göre: Başkan, Kongre'den resmi bir onay almadığı sürece birlikleri çatışma bölgesinde en fazla 60 gün tutabiliyor. Bu süreye ek olarak, güvenli bir geri çekilme süreci için Kongre tarafından 30 günlük tek seferlik bir uzatma verilebiliyor. Toplam 90 günlük pencerenin ardından, Kongre savaş ilan etmemişse veya operasyona devam onayı vermemişse başkan birlikleri geri çekmekle yükümlü tutuluyor.

Kongre'de durum ne?

Trump yönetiminin İran operasyonları için Kongre'den onay alıp alamayacağı belirsizliğini koruyor. 15 Nisan'da Senato'da yapılan oylamada, başkanın yetkilerini sınırlamayı amaçlayan tasarı 52-47 oyla reddedildi. Cumhuriyetçilerin büyük çoğunluğu şu ana kadar Trump'ı desteklese de, operasyonların ucu açık bir savaşa dönüşmesinden endişe duyan bazı senatörler, 60 günlük sürenin ardından tutum değiştirebileceklerinin sinyalini verdi.

Yasayı baypas etme yöntemleri

Geçmişteki ABD başkanları, Savaş Yetkileri Yasası'nı farklı hukuki gerekçelerle aşmayı başardı. Trump'ın önündeki olası yollar şunlar: Askeri Güç Kullanma Yetkisi (AUMF): 2001 ve 2002 yıllarında çıkarılan bu yetkiler, "terörle mücadele" kapsamında başkanlara geniş hareket alanı sağlıyor. Trump, 2020'de Kasım Süleymani suikastını da 2002 tarihli bu yetkiye dayanarak gerçekleştirmişti. "Çatışma" Tanımı:Obama yönetimi 2011'deki Libya müdahalesinde, operasyonların "aktif çatışma" tanımına girmediğini iddia ederek Kongre onayına ihtiyaç duymadığını savunmuştu. Anayasal Yetki İddiası:Pek çok eski başkan, Savaş Yetkileri Yasası'nın başkanın "başkomutan" sıfatıyla sahip olduğu anayasal hakları kısıtladığı gerekçesiyle yasanın anayasaya aykırı olduğunu ileri sürdü.

Sahadaki durum ve siyasi riskler

ABD ve İran arasında 8 Nisan'da ilan edilen ve Trump tarafından uzatılan ateşkese rağmen, Basra Körfezi ve çevresinde gerilim düşmüş değil. Son bir hafta içinde ABD donanması bir İran gemisine müdahale ederken, İran da iki ticari gemiyi alıkoydu. Tarihçiler ve analistler, kamuoyu yoklamalarında savaşın Amerikalılar arasında popüler olmadığını, ancak Trump'ın "yenilgi" kabul etmemek adına operasyonları farklı formlarda (blokaj veya özel operasyonlar gibi) sürdürebileceğini öngörüyor. Yaklaşan ara seçimler öncesinde, bu "tarihi derecede popüler olmayan savaşın" Cumhuriyetçi Parti üzerindeki baskıyı artırması bekleniyor.